WIE IS WILMAR DIK?
Wilmar Dik is een professionele fotograaf en cameraman. Zijn specialisatie ligt voornamelijk bij bedrijfsfotografie, portretfotografie en film. Je kunt zijn bedrijfsfotografie bekijken op reclamebeeld.nl. Zijn portretfoto's staan op Mensen.photo en zijn portfolio is te vinden op WilmarDik.nl. Voor bedrijfsfilms waarbij Wilmar een deel van het camerawerk doet, kun je kijken op tasfilms.nl
Als je een vraag hebt voor Wilmar Dik, kun je deze voor toekomstige edities insturen via:
redactie@clipboardmedia.nl
Elke fotograaf moet ermee omgaan: wat kunnen anderen met jouw foto's doen? Hoe professioneler je bent in fotografie, hoe belangrijker dit wordt. Omdat anderen jou betalen om foto's te maken en te gebruiken. Het is nuttig om het gebruik duidelijk te bespreken voordat je de foto's levert. Op deze manier is het volledig duidelijk voor de gebruiker en/of klant waarvoor zij de door jou gemaakte foto's mogen gebruiken.
Toegegeven, ik heb hier ook problemen mee gehad. Een keer, toen ik foto's maakte voor een grote evenementorganisator op een beurs, vonden ze het logisch dat ze die foto's zonder extra afspraken en vergoeding aan sponsors konden doorgeven. Ik dacht en denk daar anders over, en dus hadden we een probleem omdat de foto's al waren geleverd. Het is handig om een duidelijk begrip te hebben van wat de klant met de foto's kan en niet kan doen voordat je ze maakt. Ik lever mijn foto's altijd onder de voorwaarde dat (alleen) de klant mijn foto's mag gebruiken. Alleen met een extra overeenkomst mogen zij mijn foto's doorgeven aan andere partijen. Want als mijn foto's ook waarde hebben voor die andere partijen, lijkt het normaal voor mij dat ik iets kan vragen voor de extra waarde.
De foto's die je als fotograaf maakt, zijn beschermd door auteursrecht. Dit geeft jou, als fotograaf, controle over wat er met de foto gebeurt. Jij bepaalt waar, door wie en hoe de foto mag worden gebruikt, en je hebt het exclusieve recht om jouw foto's te reproduceren en te verspreiden. Als maker zou je moeten verdienen aan het gebruik van jouw foto's. Daarom is het niet erg verstandig om deel te nemen aan een fotowedstrijd. Omdat ze jouw beste beelden willen gebruiken zonder enige vergoeding aan te bieden.
In de meeste landen ontstaat het auteursrecht zodra de foto is genomen. De maker van een foto is de eigenaar van de foto. Of je de camera bezit, is daarom niet relevant. Je moet een mens zijn. Als een aap een selfie maakt met jouw camera, heb jij, als eigenaar van die camera, daar geen auteursrecht op.
Fotografen kunnen gebruikslicenties voor hun beelden verkopen, waarbij specifieke voorwaarden voor gebruik worden vastgesteld. Dit kan betrekking hebben op de duur van het gebruik, het geografische gebied en het medium waarin de afbeelding mag worden gebruikt (zoals print, digitaal, reclame). Licenties kunnen variëren van een eenmalige betaling voor onbeperkt gebruik binnen afgesproken voorwaarden tot overeenkomsten voor elk specifiek gebruik. Deze overeenkomsten helpen fotografen ongeoorloofd gebruik te voorkomen.
Persoonlijkheidsrechten
In veel landen hebben fotografen ook morele rechten, zoals het recht om als maker te worden erkend (toeschrijving) en het recht om te voorkomen dat hun werk op een manier wordt vervormd die hun reputatie kan schaden. Deze rechten zijn vaak niet overdraagbaar, wat betekent dat de fotograaf ze behoudt, zelfs als hij het auteursrecht overdraagt.
Portretrechten
Ik hoor het vaak als een grap: Ja, maar ik heb portretrechten! Maar wat is dat eigenlijk? In Nederland vallen portretrechten onder het auteursrecht en geven ze de afgebeelde personen in de foto het recht om publicatie tegen te gaan.
De Nederlandse portretrechten maken onderscheid tussen portretten die op opdracht zijn gemaakt en die zonder opdracht zijn gemaakt:
Opdrachtportretten:
Voor portretten die op opdracht zijn gemaakt, heeft de afgebeelde persoon een sterker recht om te beslissen over de publicatie. De fotograaf kan het portret niet zomaar publiceren zonder toestemming van de afgebeelde persoon. Omgekeerd kan de afgebeelde persoon in sommige gevallen de foto voor publicatie aanbieden zonder toestemming van de fotograaf.
Niet-opdrachtportretten:
Voor portretten die zonder opdracht zijn gemaakt, bijvoorbeeld door een journalist of straatfotograaf, heeft de afgebeelde persoon ook rechten, maar deze worden afgewogen tegen de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. In dit geval mag de maker in principe het portret publiceren, tenzij de afgebeelde persoon een 'legitiem belang' heeft om publicatie te voorkomen. Dit belang kan een privacybelang of een commercieel belang zijn. Beroemde personen, zoals acteurs of atleten, kunnen bezwaar maken tegen ongewenst commercieel gebruik van hun afbeelding. Dit komt omdat hun gelijkenis economische waarde kan vertegenwoordigen. Zonder toestemming mogen derden hier niet van profiteren. Het bestaan van een legitiem belang wordt door de rechter per geval beoordeeld.
Voor portretten die zonder opdracht zijn gemaakt, rijst vaak de vraag of de maker zich kan beroepen op vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Dit recht wordt afgewogen tegen portretrechten en de privacy van de afgebeelde persoon. In gevallen van nieuwswaarde of artistieke waarde kan publicatie gerechtvaardigd zijn, zelfs als de afgebeelde persoon bezwaar maakt. Echter, als het portret voor puur commerciële doeleinden wordt gebruikt, is toestemming altijd vereist.
Deze foto van mijn nichtje is genomen (met toestemming voor publicatie) voor mijn portretportfolio op mensen.photo.
Hoewel portretrechten de rechten van de afgebeelde persoon beschermen, blijven auteursrechten en persoonlijkheidsrechten bij de fotograaf. Auteursrechten en portretrechten bestaan dus naast elkaar. Of de publicatie van een portret toegestaan is, moet door de rechter per geval worden beoordeeld in geval van twijfel.
Worden jouw foto's door anderen zonder toestemming gebruikt?
Auteursrechtschending vindt plaats wanneer iemand een foto gebruikt zonder toestemming van de fotograaf. Fotografen kunnen dan vergoeding eisen. Als je lid bent van een belangenorganisatie met een juridische afdeling, kun je gemakkelijk hulp zoeken. Je kunt zelf een eerste brief voor auteursrechtschending versturen. Voorbeeldbrieven zijn gemakkelijk online te vinden. Als het bedrag dat je wilt niet binnen een bepaalde periode wordt betaald, kun je de hele zaak overdragen aan een juridische afdeling van bijvoorbeeld de NVJ of DuPho.
Als fotograaf kun je zelf het bedrag van de vergoeding bepalen. Dit is geen boete, maar vergoeding voor verloren inkomen. Dit bedrag is gebaseerd op jouw gebruikelijke licentietarief. Als je het bedrag wilt bepalen, vraag jezelf dan af: wat zou ik hebben gevraagd als de partij die de foto gebruikte vooraf om toestemming had gevraagd? Het belangrijkste is dat je dit bedrag kunt onderbouwen en dat het niet zomaar uit de lucht is gegrepen.
Er wordt geen btw geheven over de vergoeding, dus je hoeft hiervoor geen factuur te sturen. Ook verkrijgt de andere partij geen gebruiksrechten door de vergoeding te betalen. Willen ze de foto blijven gebruiken? Dan kun je daarvoor een aparte licentie verlenen.
Stockfotografie en Online Platforms
Sommige fotografen werken met stockagentschappen. Niet dat je er financieel veel beter van wordt, want het maken en verkopen van foto's via stockagentschappen lijkt financieel meer op vrijwilligerswerk. Maar als je foto's via stock aanbiedt, kan het ook zijn dat gebruikers van jouw foto's gebruiksrechten hebben gekocht via dat stockagentschap. Dus als er een foto van jou online staat zonder dat je gebruiksrechten hebt afgesproken? Het kan nog steeds zijn dat deze partij gebruiksrechten zonder jou heeft verkregen via een stockagentschap waar jouw werk te koop is. Voordat je vergoeding van een partij eist, is het verstandig om eerst te controleren of zij de gebruiksrechten op jouw foto via een andere route hebben verkregen.
Wil je meer informatie of specifieke juridische hulp?
Komen niet bij mij, want ik ben een professionele fotograaf en geen advocaat. Voor meer informatie over specifieke rechten en juridische kwesties kunnen beroepsorganisaties je helpen.
Beeldrechten geven fotografen controle over hun werk en zorgen ervoor dat ze eerlijk worden vergoed. Als fotograaf moet je ervoor zorgen dat je duidelijke afspraken maakt met de partijen die jouw foto's willen gebruiken. Door gebruiksrechten goed te reguleren, kunnen fotografen hun creatieve werk beschermen en profiteren van hun beelden.
